نوروفیدبک و تقویت کارکردهای ذهنی کودکان بیش فعال

اخــتلال نارســایی توجــه/بیش فعــالی شایعترین اختلالات رفتاري – رشدي و عصـبی دوران کودکی است که میزان شیوع آن در سنین مدرسه بـین 3تا 5درصد میباشد. . ADHG یک الگوي پایـدار عدم توجه یا بیش فعالی یا ترکیب آن دو میباشـد کـه میزان آنها از کودکان با سطح رشد مشـابه شـدیدتر و شایعتر است.

این اختلال حداقل باید 6ماه دوام داشـته و سبب اشکال در عملکرد تحصیلی و عملکرد اجتماعی گردد. افراد مبتلا بـه ADHD داراي مشـکلاتی در کارکردهاي اجرایی هستند. کارکرد اجرایی یک کـارکرد عالی شناختی و فراشـناختی اسـت کـه مجموعـه اي از توانایی هاي عالی، بازداري، خودآغازگري، برنامـه ریـزي راهبـردي، انعطـاف شـناختی و کنتـرل تکانـه را دربـر
مـیگیـرد.

همچنـین کارکردهـاي اجرایـی بـه عنـوان مجموعه اي از فرآیندهاي شناختی تعریف میشوند کـه سایر فعالیتهاي شـناختی را هـدایت مـیکننـد. از مهمتـرین کارکردهـاي اجرایـی مـیتـوان بـه تمرکـز، طرح ریزي و حافظه فعال اشاره کرد.

تمرکـز، طرح ریزي و حافظه فعال اجزاء اصلی کارکردهای اجرایی

منظور از تمرکز، توانایی حفظ پاسخ هدفمنـد در طـی یک فعالیت مداوم و تکرارشونده است که این توانایی از طریـق فـراهم کـردن فرصـت بـراي تحریـک توجـه میتواند، بهبود یابد. تمرکز به فرد کمک میکند تـا تداخل ها را کنترل کرده و فقط به یـک محـرك پاسـخ دهد. کنترل تداخل یکی از کارکردهاي بـازداري اسـت که در تداوم و استحکام رفتار هدفمند نقش تعیین کننده
دارد.

همچنـین منظـور از طـرحریـزي، شناسـایی و طرح ریزي مراحل و عناصر موردنیاز بـراي انجـام یـک قصـد یـا رسـیدن بـه یـک هـدف اسـت. توانـایی طرح ریزي براي دستیابی به اهداف و برنامه هـا، تحقـق بخشیدن برنامه ها، مقاصد و گرایشهـا و تـلاش بـراي تکمیل آنها ضروري است.

عـلاوه بـر آن حافظـه فعال داراي دو نقش اصلی است. یکی اینکه نوع مواد و داده هایی که باید مورد پردازش قرار گیرند را انتخـاب و جهت تخصیص توجـه و پـردازش آنهـا برنامـه ریـزي
میکند و دیگري اینکه مسئولیت پـردازش و نگهـداري کوتاه مدت مواد کلامی و غیرکلامـی را بـر عهـده دارد.

حافظه فعال بخشی از کنش هـاي شـناختی سـطح بالاست که با استفاده از نظام هاي پردازشگري مسئولیت انتخـاب، دسـتکـاري فعالانـه و ذخیـرهسـازي موقـت اطلاعات ورودي به نظام شناختی را دارد.

نوروفیدبک بهترین درمان اختلال بیش فعالی/نقص توجه

دانـش آمـوزان مبـتلا بـه ADHDداراي مشـکلات فراوانی به ویژه در زمینه تحصیل هسـتند، لـذا احسـاس نیاز میشود تا با روشهاي آموزشی و درمانی مؤثر اقدام به بهبود و درمان تمرکز، طرحریزي و حافظه فعال آنان کرد که یکی از روشهاي نسـبتاً نـوین در ایـن زمینـه آموزش نوروفیدبک میباشـد.

مطالعات نشان دادنـد بیشـترین نابهنجـاري امـواج مغزی در کودکـان مبـتلا به ADHD در مقایسه بـا همسـالان بهنجـار افـزایش فعالیت فرکانس مغزی « تتا » میباشد. این یافتـه مشـخص مـیکنـد کـه کاهش فعالیت تتا در کودکان مبتلا به ADHD منجر به بهنجاري EEG در آنان میگردد و در نهایـت منجر به بهبود کارکردهاي اجرایی میشود.

یکی از روش هاي نسبتاً نوین درمانی بـراي بهبـود نابهنجـاري ،EEG آمـوزش نوروفیـدبک اسـت کـه بـه تـازگی در حیطــه هــاي مختلــف درمــانی توســط متخصصــین روانشناسی، روانپزشکی و کاردرمـانی بـه کـار مـیرود. نوروفیدبک نوع شرطی سازي عامل اسـت کـه بـه فـرد آموزش میدهد تا فعالیت امواج مغزي خـود را افـزایش یا کاهش دهـد.

ایـن شـیوه روش غیرتهـاجمی و بدون دردي است که طی آن حسگرهایی به سـر بیمـار متصل میگردد و از طریق آن ریتم ها و فرکـانس هـاي نابهنجار بر اساس تشخیص هـاي مبتنـی بـر مـوج نگـار کمی مغزي (نقشه مغزی) به ریتم ها و فرکانسهاي بهنجار یـا نسـبتاً بهنجار تبدیل و در نهایت فرآیندهاي شناختی نابهنجـار به فرایندهاي شناختی بهنجار تغییر میکند.

نتایج برخی پژوهش های معتبر در زمینه اثرات نوروفیدبک

 پـژوهش هـای معتبر تا کنون گزارش کرده اند درمان نوروفیدبک بر افزایش تمرکز تاثیر دارد. مایر و همکاران در پـژوهش هـاي مجزایـی گـزارش کردنـد کـه آمـوزش نوروفیدبک باعث بهبود معنادار تمرکز میشود.

همچنـین نتایج پژوهش ها حاکی از تاثیر مثبت آموزش نوروفیـدبک بـر بهبود طرح ریزي بود. براي مثال وثوقی فرد ضــمن پژوهشی درباره تاثیر نوروفیدبک بر طرحریزي گـزارش کردند که این شیوه درمانی باعث افزایش معنادار توانایی طرحریزي میشود. علاوه بر آن نتایج پژوهش ها حاکی از تاثیر آموزش نوروفیدبک بر بهبود حافظـه فعـال بـود بــراي مثــال Scharnowski و همکــاران و اورکی و همکـاران در پژوهش هاي خود به ایـن نتیجـه رسـیدند کـه آموزش نوروفیدبک باعث بهبود حافظه فعال شد.