اختلالات گفتار و زبان

آسیب شناس گفتار وزبان به مشاوره، ارزیابی و درمان اختلالات گفتار و زبان می پردازد. هرگونه نقص و تاخیر در رشد طبیعی گفتار و زبان توسط گفتاردرمان مورد ارزیابی قرار می گیرد.

انواع اختلالات گفتا رو زبان و علائم آنها شامل :

  • اختلال در تولید و تلفظ صداها:

وقتی فردی بعضی صداها ، هجاها و کلمات را نادرست تولید می کند به صورتی که شنونده گفتار او را متوجه نمی‌شود و با دقت بیشتری لازم است گوش دهد تا گفتار او را درک کند .در این حالت فرد دچار اختلال تولیدی است.

مثل حذف : گربه : اًربه              جانشینی : گربه : دربه               خرابگویی: صدای /س/ به صورت نوک زبانی ادا شود

  • تاخیر در رشد گفتار وزبان شامل اختلالات :

عقب ماندگی ذهنی: به کسی اطلاق می شود که بر اثر اختلال یا کم کاری در ذهن، در انجام امور جاری رفع مشکلات و پذیرش رفتاری سازگارانه با محیط د رحدی پایینتر از افراد مشابه با همسن خود توانایی داشته باشد

کم شنوا : تاثیرات کم شنوایی نخست به درجه ، موقعیت ، ثبات و سن شروع آن بستگی دارد.رشد زبان در کودک کم شنوا ، همچنین به میزان و نوع آموزش اولیه ، نوع و زمان دریافت دستگاه کمک شنوایی ، عوامل هوشی ، هیجانی و بینایی و روش برخورد خانواده بستگی دارد.سن شروع کم شنوایی عامل بسیار مهم در رشد زبان است .

مشکلات در درک و فهم گفتار دیگران ، تولید صحیح  صداهای گفتاری و مشکلات کیفیت صوتی به درجات مختلف مشاهده می شود.

فلج مغزی : فلج مغزی به یک نقص غیر پیشرونده در سیستم عصبی مرکزی دلالت دارد.وجود آسیب در یک یا چند بخش مغز منجر به ایجاد ناهنجاری حرکتی و احتمالا حسی می گردد.شدت اختلال با گذشت زمان ثابت می ماند.مشکلات همراه شامل عقب ماندگی ذهنی – مشکلات دهانی – حرکتی ( مشکل مکیدن – بلعیدن – جویدن ) – آبریزش دهان – اختلالات زبانی – گفتاری – مشکلات حسی  – ادراکی –تشنجات – مشکلات دندانی – مشکلات ریوی و کنترل ناقص تنفسی – مشکلات معدی – روده ای- مشکلات عاطفی

اتیسم: در خود ماندگی یا اتیسم  نوعی اختلال رفتاری ، ذهنی و احساسی است که در اوایل کودکی و از طریق ویژگی های رفتاری ظاهر می شود.در این بیماری افراد قادر به ارتباط  با دنیای اطراف خود نیستند، چون در این اختلال رشد طبیعی مغز در حیطه های تعاملات اجتماعی وجود ندارد.

علائم: ناتوانی در برقراری ارتباط اجتماعی – عدم رشد  مهارت های زبان بیانی – زبان نامفهوم و پژواک کلام و وارونگی ضمایر- میل وسواسی به یکنواخت بودن محیط – رفتار های خود تحریکی مثل تکان دادن دست – پیچ و تاب خوردن –  دور خود چرخیدن – جلو و عقب رفتن کوبیدن سر به دیوار و گاز گرفتن خود نشان می دهند.این کودکان اختلال شدید توجهی دارند که مانع ارتباط کودک و تعامل با محیط اجتماعی و فیزیکی می شود.کودکان اتیستیک نمی توانند اطلاعات را در ذهن خود پردازش کنند و انسجام دهند،همچنین در درک حالات ذهنی خود و دیگران نقص دارند

  • شکاف لب و کام :

باعث مشکلات تغذیه ای ، شنوایی ،دندانی و مشکلات ارتباطی و روانی – اجتماعی می شود.مشکلات گفتاری شکاف لب و کام هم باعث کیفیت صوتی نامطلوب ( پرخیشومی – کم خیشومی – گرفتگی صدا ) و هم باعث آسیب تولیدی ( تلفظ صحیح صداها ) می شود.

  • لکنت :

شامل تکرار هجا ها و واجها بخصوص در جایگاه آغازین کلام است که در مراحل پیشرفته آن ، اسپاسمهای عضلانی و شکلک های چهره ، کشیده گویی ، قفل شدگی ، حرکات اضافه اندامهای دیگر و اجتناب و فرار از مشکل نیز دیده می شود.با بلوغ و افزایش سن ، نوع لکنت و شدت آن فرق می کند.در این اختلال نوعا  موارد زیر دیده می شود:

الف – کاهش سرعت گفتار                 ب – کاهش طول عبارت

ج- مکث زیاد در شروع و در حین گفتار       د- اختلالاتی در نوای گفتار ( مکث – تکیه – دیرش و آهنگ )

اختلال یادگیری

  • اختلالات یادگیری ( اختلال در خواندن – نوشتن – ریاضی )

اشکال در تلفظ حروف – حذف برخی صداها ، اشکال در بخش کردن کلمات – اشکال در ترکیب صداها و ساختن کلمه – فراموش کردن صداهای ابتدای بخش یا صدای حروف – خواندن کل کلمه بدون تشخیص حروف آن – تغییر توالی حروف و کلمه  ها مثل خواندن دور به جای رود و مشکلات دیکته نویسی- اشکال در تشخیص دیداری حروف یا کلماتی که ظاهر مشابه دارند مثل ب – ت  یا س و ص و ث یا ک و گ

  • اختلالات صوتی :

رایج ترین نشانه اختلال صوتی ، گرفتگی صوتی است. گرفتگی صوت زمانی حاصل می شود که تارهای صوتی به طور هماهنگ مرتعش نمی شوند ویا به شکل کامل بسته نمی شوند.نشانه های دیگر اختلال صوت شامل ناتوانی در بلند صحبت کردن ، کیفیت یکنواخت صوت ، صحبت کردن با فشار ، زیر یا بم بودن نامناسب صدا ، ناتوانی در تولید صداهای زیر (بویژه در خواننده ها ) نفس آلودگی صوت ، درد در ناحیه قفسه سینه ، گوشها و گلو و لرزش صوت می باشد.

  • آفازی ( سکته مغزی ) :

افراد دچار آفازی در درک گفتار دیگران و بیان عقایدشان ( افکارشان )  مشکل دارند. همچنین توانایی آنها در زمینه خواندن ، نوشتن ، اشارات و حالات صورت و یا کاربرد اعداد کاهش یافته است. گفتار ممکن است به عبارات کوتاه و یا کلمات منفرد مانند اسم اشیاء و یا افعال محدود شده باشد. ترتیب کلمات ممکن است بهم بخورد.شایعترین مختصه آنها مشکل در نامیدن است. مثلا ممکن است فرد بداند با مسواک چکار کند اما نام آن را فراموش کرده باشد.

  • اختلال در بلع:

دشواری بلع ممکن است فرد را در معرض خطر دائم انسداد ناگهانی راه هوایی یا عفونت های تنفسی ناشی از آسپیراسیون قرار دهد. علائم آن : سرفه فراوان و پی در پی – احساس خفگی هنگام تغذیه – جویدن پر زحمت – بلع  دردناک – بلع مکرر یک لقمه – بی میلی به غذا و کاهش وزن غیر طبیعی- آبریزش از دهان – گلو پاک کردن زیاد- برگشت غذا با اسید – اشکالات تنفسی در حین غذا خوردن یا بلا فاصله بعد از آن – گرفتگی صدا

اختلالات گفتاری اگر درمان نشوند چه عواقبی دارند؟

هرگونه اشكال در نحوه گفتار و يا ناتواني در درك گفته هاي ديگران مي تواند موجب اختلال در روابط اجتماعي شخص مبتلا گشته و مانعي در راه پيشرفت تحصيلي فرد و در جامعه و شكوفائي كامل توانائي ها و استعدادهاي بالقوه وي شود. اين مساله به نوبه خود مي تواند صدمات روحي و عاطفي و رفتارهايي نظيرگوشه گيري, پرخاشگري و … و در نهايت تزلزل بهداشت رواني فرد و خانواده او را در پي خواهد داشت.

نقش آسيب شناس گفتار و زبان در مرحله اول, پيشگيري از بروز اينگونه اختلالات از طريق آموزش هاي انفرادي و گروهي است و در مراحل بعدي, وظيفه او ارزيابي و تشخيص اختلال هاي گفتار و زبان و تلاش در درمان و اصلاح و جلوگيري از شدت آن ها مي باشد .

گفتاردرمانی

گفتار درمانی چیست؟

علمی است که به ارزیابی، تشخیص و درمان انواع اختلالات گفتاری می پردازد.

گفتاردرماني يكي از رشته هاي علوم پزشكي در شاخه توان بخشي است كه به مطالعه ي جنبه هاي مختلف گفتار و زبان ، تشخيص و درمان اختلالات مربوطه مي پردازد. گفتاردرماني به عنوان تركيبي از دانش و هنر, از مجموعه گسترده اي از علوم انساني و تجربي بهره مي گيرد و كسب مهارت در آن مستلزم فراگيري مباحث پايه از جمله نوروآناتومي و فيزيولوژي مكانيسم گفتار, زبان شناسي و آواشناسي, روان شناسي و روانپزشكي و نيز مباحث تخصصي بيماري شناسي, ارزيابي و درمان اختلالات گفتار و زبان است.

آسيب شناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر) از ماهيت گفتار و زبان و رشد طبيعي آن آگاه می‌باشد و با توجه به نوع اختلال، ارزيابي و درمان مربوطه را آغاز می‌کند.

عوامل موثر بررشد طبيعي گفتار و زبان

  • جنسيت : سن شروع وسرعت تكامل گفتار در دختران زود تر از پسران است وگفتار شان نيز مفهوم تر است .اما پسرا در مراحل بعدي آن راجبران مي كنند
  • هوش : رشد گفتار و زبان در ارتباط مستقيم با توانمديهاي ذهني فرد است .
  • رشد فيزيكي : تاخير در نشستن ، راه رفتن ، مشكلات بينايي وشنوايي سبب مي شود تا فرد شناخت كمتري واطلاعات ناقص تري از محيط بدست آورد.
  • وضعيت اجتماعي ، اقتصادي خانواده : مشكلات خانوادگي در اين زمينه باعث مي شود كه والدين فرصت وامكانات كمتري براي توجه به گفتار وزبان كودك داشته باشند .شاغل بودن مادر نيز تاحدودي تاثير منفي ميگذارد.
  • جو عاطفي خانواده : مراقبت بيش از حد والدين به همان اندازه مضر است كه بي توجهي وترد كودك .
  • تحريك كلامي : به همان اندازه اهميت دارد كه مسائل بهداشتي ، تغذيه ومحبت مورد تاكيد است .
  • دو زبانگي : اين مشكل زماني بيشتر نمود پيدا مي‌كند كه كودك وارد مدرسه يا محيطي مي شود كه زباني غير از زبان مادري استفاده مي شود . وكودك مجبور است كلماتي را ياد بگيرد كه تا بحال نشنيده ومعاني آن را نمي داند.
  • دوقلو و يا چند قلويي : كودكان دوقلو بدليل نزديك بودن به هم وداشتن يك وسيله ارتباطي مخصوص بين خود اغلب از همديگر تقليد نموده واين در رشد گفتار وزبان آنها تاثير منفي مي گذارد